Cyngor Addysgu Cyffredinol Cymru – Darlith Addysg Cymru 2013

Cyflwynodd yr Athro Laura McAllister anerchiad i'r cynadleddwyr yn Narlith Addysg Cymru flynyddol Cyngor Addysgu Cyffredinol Cymru yn gynharach y mis yma. Mae ei haraith i'w gweld yn llawn isod.

Cyngor Addysgu Cyffredinol Cymru – Darlith Addysg Cymru 2013, yn Amgueddfa Genedlaethol Cymru

Nos Lun Hydref 21ain 2013

Foneddigion a boneddigesau, westeion anrhydeddus.

Diolch yn fawr iawn i chi am y croeso a hefyd am fy ngwahodd i i gyflwyno darlith Addysg Cymru eleni.

Mae’n anrhydedd enfawr cael cyflwyno’r ddarlith hon, yn enwedig o ystyried bri a llwyddiannau’r darlithwyr blaenorol, pob un ohonynt yn uchel iawn eu parch yn eu maes.

Mae’r ffaith bod cymaint o ddiddordeb, nid yn unig yn y proffesiwn addysg, ond ymhlith pawb ohonom sy’n gweithio ym maes chwaraeon, iechyd a gwleidyddiaeth, yn dynodi ymrwymiad gwirioneddol a didwyll i osod chwaraeon wrth galon ein hysgolion yng Nghymru.

Yn ogystal â theimlo’n eithriadol falch, yn dilyn yn ôl troed unigolion mor anrhydeddus, mae cyflwyno darlith Addysg Cymru eleni fymryn yn frawychus hefyd.

Rydw i’n cael fy atgoffa o fod yn fyfyriwr PhD ifanc a dibrofiad ar fin cyflwyno papur cynhadledd ar y cyd gyda chydweithiwr academaidd hŷn (o’r ‘hen do’). Wrth i mi baratoi i siarad, fe ddywedodd: "Peidiwch â phoeni, codwch ar eich traed a gwnewch eich gorau, ac mi gyfeiriaf innau at unrhyw beth na fyddwch chi wedi’i gael yn gwbl gywir..."

Rydw i’n academydd, yn wyddonydd gwleidyddol ac yn arweinydd chwaraeon. Rydw i’n gobeithio y bydd yr arbenigwyr proffesiynol yn y gynulleidfa’n maddau i mi am fy niffyg arbenigedd i raddau ar addysg, ond gallaf eich sicrhau fy mod yn gwneud iawn am hynny gyda fy nyhead a’m hymrwymiad i wella’r ffordd y mae chwaraeon a gweithgarwch corfforol yn gallu dylanwadu ar fywydau ein disgyblion ni.    

Yn yr un ysbryd o hunanddibrisio, mae pobl wedi dweud wrthyf i fy mod i’n anarferol, hynny yw:

•             yn anarferol fel cadeirydd benywaidd ar gorff a noddir

•             yn anarferol fel un sy’n dal i weithio fel academydd a hefyd, ar yr un pryd, yn meddu ar rôl allanol arwyddocaol ac uchel ei phroffil mewn bywyd cyhoeddus 

•             ac yn anarferol am fy mod i’n ferch yn haenau llywodraethu uchaf y byd chwaraeon.

Ond wedyn, rydw i’n credu bod rhaid i ni ddathlu’r anarferol!

Rydyn ni i gyd yn gynnyrch ein magwraeth. Cefais i fy ngeni a’m magu ym Mhen-y-bont ar Ogwr, gyda theulu fy mam i gyd yn dod o Nantyffyllon yng Nghwm Llynfi.

Roedd llawer o ddylanwadau amlwg ar fy mywyd, gan gynnwys fy mam, a oedd yn ein hannog ni fel plant i ymestyn am y sêr. Nid cyfoeth ariannol na braint oedd yn dod â llwyddiant i chi, ond gwaith caled a phenderfyniad a hunan-gred. Doeddech chi byth yn dweud ‘Dydw i ddim yn gallu’ wrth fy mam, ac roedd yn dweud wrthym drwy’r amser bod posib i ni gyflawni beth bynnag roeddem yn ei ddymuno mewn bywyd.

Roedd ei thad – fy nhaid – yn ddylanwad pwysig arall. Yn bennaf gan mai ef wnaeth fy nghyflwyno i i’w ddau angerdd mwyaf (dau beth sydd, yn fy marn i, wedi fy niffinio i fel person): gwleidyddiaeth a phêl droed.

Roedd fy nhaid yn löwr ac yn Swyddog y Caban ym Mhwll Glo Coegnant ym Maesteg. Rwy’n ei gofio’n mynd â ni yn blant bach i gyfarfodydd yr NUM ac i gyfarfodydd gwleidyddol pwysig eraill. Roeddwn i’n rhy ifanc i ddeall pwy oedd y dynion (a dynion oedden nhw i gyd) oedd yn siarad, ac yn rhy ifanc i ddeall ystyr eu hareithiau mawr.

Plentyn bach oeddwn i’n rhedeg o gwmpas yn y coridorau ac yn chwarae cuddio. Ond fe ddysgais i ddigon oddi wrth yr awyrgylch yn y neuaddau hynny i weld bod hon yn gymuned a oedd yn ysgwyddo cyfrifoldeb a rheolaeth ac yn ceisio pennu ei ffawd ei hun, ac roedd addysg yn rhan bwysig iawn o hynny.

Fy nhaid hefyd aeth â mi i fy ngêm bêl droed gyntaf, i gêm Dinas Caerdydd ym Mharc Ninian a minnau’n ddim ond tair oed. Roeddwn i wedi gwirioni, nid dim ond ar gefnogi’r Adar Gleision (a’r Adar Gleision fyddan’ nhw am byth!), ond ar bêl droed yn gyffredinol. Roeddwn i wrth fy modd yn gwylio, ond roeddwn i’n mwynhau chwarae fwy fyth.

Rwy’n dal i allu teimlo’r wefr honno, a’r llawenydd, y balchder a’r hwyl, wrth chwarae pêl rwyd, rownderi, hoci ac, yn fwy na dim i mi, pêl droed.

Roedd fy mhrofiad i o chwaraeon yn yr ysgol gynradd yn gadarnhaol drwyddo draw (ac nid mewn ysgolion gyda chyfleusterau gwych fel mae’n digwydd. Dyma ddyddiau’r unedau Cymraeg).

Ond yr hyn oedd gen i oedd athrawon rhyfeddol, un yn Nhrelales a oedd yn frwd iawn dros bêl rwyd. Roedd hi hefyd yn hyfforddwr clwb ac roedd yn ceisio denu’r plant i gyd, doedd dim ots am eu safon, ac roedd yn ein hyfforddi gydag angerdd ac ymrwymiad.  

Yn ddiweddarach, yn Ysgol Gyfun Bryntirion, roedd gennym ddwy chwaraewraig hoci ryngwladol yn athrawon ac (ar wahân i geisio fy narbwyllo i mai yn y byd hoci oedd fy nyfodol i mewn chwaraeon, ac nid pêl droed – ’chawson nhw ddim llawer o lwyddiant gyda hynny) roeddent yn dangos i’r disgyblion i gyd yr ysbryd cynhwysol sydd i’w gael mewn chwaraeon, a hefyd y pleser syml a’r boddhad, boed yn dda iawn neu’n ddifater. 

Gyda llaw, does neb yn 'wael' mewn chwaraeon yn fy marn i – mae camp neu weithgaredd yn bodoli i blesio pawb, ac mae llwyddiant yn dibynnu ar sut rydych yn ei fesur. Yn aml iawn, hwyl a mwynhad yw’r dull pwysicaf o fesur.

Mae fy mhrofiadau i, a’r hyn rydw i wedi’i weld ers hynny, yn tanlinellu mai chi – yr athrawon – yw’r dewiniaid yn y byd chwaraeon.

Rydych chi’n gwau eich hud yn yr ystafell ddosbarth, ar y maes chwarae ac ar y caeau, ac ‘abracadabra’ – os yw’n cael ei wneud yn iawn, rydych chi’n creu plentyn sydd wedi gwirioni ar chwaraeon am oes ...

Wrth gwrs, yr ochr arall i hynny yw y bydd perfformiwr llai hudolus yn gallu gwneud i blant droi eu cefn am byth, gyda’r bywyd a’r cyfleoedd rhagorol y gall chwaraeon eu cynnig yn cael eu cipio oddi arnyn nhw cyn iddyn nhw gael profi pleser a manteision bod yn heini ac yn egnïol.    

              

Gan fy mod i wedi cael fy annog i fod yn hyderus yn fy ngallu i chwarae, roeddwn i’n mwynhau. Gallu, hyder, mwynhad – rysait sy’n thema fawr yn ein hymchwil diweddar gyda phlant a phobl ifanc, a thema y byddaf yn dychwelyd ati yn nes ymlaen.

Oherwydd y gwir yw mai hon yw’r fformiwla syml sy’n berthnasol i’r rhan fwyaf o feysydd yn ein bywydau ni – rydyn ni’n hoffi’r pethau rydyn ni’n gallu eu gwneud ac yr ydyn ni’n teimlo’n hyderus yn eu gwneud. O ran y pethau sy’n dangos ein gwendidau, mae’r dewraf yn ein plith yn eu hwynebu er mwyn datblygu’r hunan ac i sicrhau twf personol – ond mae llawer ohonom yn troi ein cefn ac yn eu hystyried yn wrthun.

A beth am berthnasu’r ‘rysait’ hyder yma i blentyndod ac, yn fwy fyth, i fyd bregus a sensitif glaslencyndod.               

Roeddwn i’n blentyn hoff o chwaraeon gyda rhieni cefnogol a oedd wrth eu bodd gyda chwaraeon eu hunain. Nid yw pob plentyn yn y sefyllfa ffodus hon. Ond mae gan bob plentyn hawl i fwynhau chwaraeon a phrofi chwaraeon ac AG o safon uchel yn yr ysgol. Ni ddylid gadael i hyn ddigwydd ar hap. Mae gan bob un ohonom sy’n ymwneud â darparu chwaraeon a chyfleoedd addysgol ar gyfer ymarfer ddyletswydd i wneud yn siŵr bod POB plentyn yn cael y cyfleoedd gefais i.

Fe welwch chi fy mod i’n frwd o blaid iaith o’r math yma: ymarfer hawliau, dyletswyddau, cyfrifoldebau. Rydyn ni’n gwasanaethu pobl ifanc Cymru gan mai nhw yw ein dyfodol ni ac fe all y dyfodol fod yn lle gwahanol iawn iddyn nhw.

Fe dderbyniais i’r swydd hynod anrhydeddus hon (fel rydw i’n ei ddweud wrth fy nghydweithwyr yn Chwaraeon Cymru, ydych chi’n gallu meddwl am swydd well na hon? – chwaraeon, a hynny mewn gwlad ble mae chwaraeon yn rhan annatod o’n DNA ni – beth allai fod yn well?) oherwydd roeddwn i eisiau croesawu’r cyfrifoldeb hwnnw. Mae wedi golygu talu pris proffesiynol. Rydw i dal yn academydd ymchwil llawn amser ac rydw i’n gorfod ymdopi â gofynion amgylchedd Prifysgol a hefyd dyddiadur chwaraeon sy’n llawn, yn amrywiol ac yn heriol. Ond ’fyddwn i ddim yn newid hyn am y byd.        

   

Gadewch i mi gyfaddef rhywbeth. Mae fy ffocws i wedi newid yn llwyr - o chwaraeon ‘elitaidd’ i blant ac ysgolion. Pan ddois i i’r swydd hon, roeddwn i’n gyn-athletwraig ryngwladol. Yr ochr elitaidd oedd yn mynd â ’mryd i. Rydw i dal yn gyffrous ynghylch ein her i ennill mwy o fedalau y pen nag unrhyw wlad arall yn y byd yn y Gemau Cymanwlad y flwyddyn nesaf yn Glasgow. Ond, mewn gwirionedd, yr etifeddiaeth rydw i eisiau ei gadael yn awr, ar ôl treulio cyfnod wrth y llyw, yw system o chwaraeon ysgol sydd wedi newid yn radical, ac un sy’n denu, yn ennyn diddordeb ac yn cynnwys pob plentyn.

Mae chwaraeon yn ymwneud â pherfformiad a phodiymau, ydi, ond mae’n ymwneud hefyd â sefyll ar bodiwm personol, nid dim ond y rhai arferol. Ac fe ddywedodd fy ffrind da, Tanni Grey-Thomson, rywbeth cofiadwy iawn unwaith wrth i ni drafod yr etifeddiaeth Olympaidd a Pharalympaidd: beth rydyn ni ei angen yw mwy o bobl sy’n dda i ddim mewn chwaraeon! Dweud doniol, ond rydw i’n cytuno’n llwyr â Tanni...

Mae Tanni yn un o ferched Cymru sydd wedi bod yn ddigon dewr i fynegi ei barn yn glir ac sy’n dal i arwain drwy esiampl ac ysbrydoliaeth. Mae arnon ni angen mwy o bobl fel Tanni i ddod yn arweinwyr Cymru’r genhedlaeth nesaf. Bydd mwy o ferched yn cynnig profiadau bywyd amrywiol a rhinweddau personol gwahanol, fel hunanymwybyddiaeth a deallusrwydd emosiynol.

Er gwaethaf ambell ddatblygiad arloesol, fel y cydbwysedd rhwng y rhywiau a welwyd yn y Cynulliad yn 2006, a sicrhaodd bod Cymru’n arweinydd byd o ran cydraddoldeb gwleidyddol, mae’r darlun presennol yn warthus. Mae merched yn cael eu tangynrychioli yn Senedd y DU – dim ond 20% o’r ASau yno sy’n ferched; dim ond 4% o reolwyr y 50 cwmni uchaf yng Nghymru sy’n ferched; ac er mai merched a welir fwyaf yn y proffesiwn addysgu (tri chwarter), dim ond 18% o athrawon prifysgol sy’n ferched.

Llai na chwarter ein cynghorwyr lleol sy’n ferched, dim ond 3 o ferched sy’n Brif Weithredwyr ar ein cyrff rheoli chwaraeon.

Mae’n rhaid i lais merched gael ei glywed ym mhob sector. Yn ein sector ni, rydw i’n ystyried yr her o gau’r bwlch rhwng cyfranogiad chwaraeon y merched a’r bechgyn fel un ddifrifol iawn. Pa mor hurt fyddai ceisio cau’r bwlch hwnnw heb unrhyw gyfraniad gan enethod a merched eu hunain?                                

Ac eto, dyna’r darlun trist mewn sawl rhan o fywyd cyhoeddus.

Mae ein hymchwil gyda genethod a merched ifanc wedi dangos gwir fwynhad o weithgarwch corfforol yn yr ysgol gynradd ond yna mae’n erydu’n raddol gydag amser. Dywedodd y rhan fwyaf o’r merched y buom yn siarad â hwy eu bod yn edifar am roi’r gorau i chwaraeon ac roeddent yn teimlo nad oeddent yn meddu ar y sgiliau i ddychwelyd, neu nad oeddent yn ddigon heini.

O sicrhau bod y ddarpariaeth mewn ysgolion yn addas, yn enwedig yn yr ysgolion uwchradd, mae hyn i gyd yn tanlinellu bod gennym ni wir gyfle i atal y dirywiad mewn cymryd rhan a chau’r bwlch rhwng y rhywiau.  

Ac mae hyder yn ffactor allweddol i enethod unwaith eto.

Rydyn ni ferched yn gyfarwydd iawn â phroblemau gyda hyder, oherwydd maent yn rhan annatod o’n gyrfaoedd drwy gydol ein hoes.

Faint o gydweithwyr a ffrindiau benywaidd talentog ydych chi’n eu hadnabod sydd heb ddigon o hunanhyder a hunan-gred i gynnig am swyddi? A hyd yn oed ar ôl cael swydd bwerus, pa mor aml ydyn ni wedi meddwl ‘ydw i ddigon da i hyn’?, ‘Pryd fydda’ i’n cael fy nal allan?!’

Wrth gwrs, mae sawl elfen yn rhan o hunanhyder a hunan-gred, ond mae’n anodd dadlau nad yw hyder corfforol yn un ohonynt. Mae bod â hyder yn ei chorff yn gallu cael effaith ddwys, ehangach ar ddyheadau merch ifanc, a fydd yn para am oes ac, rwy’n gobeithio, yn ehangu ei gorwelion ym mhob agwedd ar ei bywyd.        

Fel arweinwyr benywaidd, mae’n rhaid i ni fod o ddifrif am ein statws fel modelau rôl.

Mae arweiniad yn golygu bod yn ddidwyll, nid yn berffaith, a’r modelau rôl gorau yw’r rhai sy’n amherffaith, gyda’n holl ffaeleddau. I enethod, mae ein gweld ni – ferched cyffredin – mewn swyddi o awdurdod, yn arwyddocaol ynddo’i hun.

Does neb yn gwybod yr atebion i gyd a does dim posib i unrhyw un sbarduno newid ei hun. Ymdrech tîm yw hon ac mae’n rhaid i’r tîm hwnnw fod yn un amrywiol a blaengar. Ac er mwyn cyflawni’r amrywiaeth hwnnw, mae’n rhaid i ni chwalu’r rhwystrau sy’n cyfyngu ar gyfranogiad cymunedau DLlE, a’u cynnwys. Yn union fel sawl maes arall yng Nghymru, mae’n rhaid i chwaraeon sicrhau’n barhaus ein bod yn adlewyrchu amrywiaeth cyfoethog ein cymdeithas, i ffrwyno a datblygu talent pawb.              

Rydw i’n credu’n angerddol mewn gwerth gwelliannau parhaus, sy’n cynnwys hunanddadansoddi a hunanfeirniadu cyson. 

           

Rydw i’n disgwyl i Chwaraeon Cymru herio hen ragdybiaethau ac arferion mewn  chwaraeon, heb dderbyn yr ail orau byth, a sbarduno dyheadau’r genedl, nid dim ond ar gyfer criw dethol, ond ar gyfer pob plentyn yng Nghymru.

Rydw i hefyd yn credu’n gryf ein bod ni’n gwella fel sefydliad ac yn sicrhau cynnydd drwy gydnabod ein gwendidau a thynnu sylw atynt. Trwy wneud hynny, rydym yn ysgwyddo cyfrifoldeb i newid. Dim ond y dechrau yw ein gwaith ni i foderneiddio a chreu amrywiaeth ym Mwrdd Chwaraeon Cymru. Mae’n rhaid i’n ffordd ni o feddwl fod fel yr athletwr a’r hyfforddwr – y ras, y gystadleuaeth, y gêm yn dod i ben pan chwythir y chwiban neu wrth groesi’r llinell derfyn. Wedyn mae’n ymwneud â mwy o ymarfer, mwy o her, yr ymdrech i wella, y gystadleuaeth nesaf a gosod y safon yn uwch fyth. 

                      

Rydw i’n falch o ble rydyn ni nawr ond rydw i eisiau i ni ddod yn batrwm o sefydliad sy’n llawn cymhelliant a dyhead ac, yn bwysicach na dim, yn llwyddo mewn ffordd sy’n gwneud gwahaniaeth gwirioneddol i fywydau pobl Cymru. Mae gennym sawl uchelgais mawr a heriol, ond mae’n well gen i hynny na gosod y safon yn rhy isel a bodloni ar gyrraedd targedau sy’n cyflawni fawr ddim mwy na’u llwyddiant presennol. Dydi Cymru, yn sicr, ddim angen mwy o’r ‘status quo’.

Mae gan Chwaraeon Cymru ddau amcan: dim ond am ‘greu cenedl o bencampwyr’ fydd rhai yn meddwl – mai’r cyfan sy’n bwysig i ni yw chwaraeon perfformiad uchel ac ennill medalau.

Ond mae ein huchelgais yn ymwneud â chymaint mwy na hynny. Ein hail amcan, ‘cael pob plentyn wedi gwirioni ar chwaraeon’, yw’r un mwyaf allweddol. Drwy hau’r hadau yn yr ardd, fe fyddwn ni’n meithrin mwy o dalent i roi i’n cenedl fechan ymdeimlad gwell fyth o falchder chwaraeon ar y llwyfan rhyngwladol ond, yn bwysicach na hynny, bydd yn sbarduno cyfleoedd a dyheadau i bob plentyn ddod o hyd i’w bodiwm personol ei hun, boed yn y byd chwaraeon, yn y byd gwaith, neu mewn bywyd yn fwy cyffredinol.     

Wn i ddim amdanoch chi ond rydw i, yn un, wedi blino ar glywed am gyfyngiadau Cymru.

Rydyn ni’n "wlad dlawd ac afiach gyda phoblogaeth or-dew wedi’i haddysgu’n wael, heb sgiliau entrepreneuraidd a gyda sector preifat heb ei ddatblygu i’r eithaf."

O ddweud hynny ddigon, dyna fydd y disgwyliadau, yn enwedig ymhlith ein pobl ifanc.   

         

A beth bynnag, nid dyna beth rydw i’n ei weld. Rydw i’n gweld pobl greadigol, fentrus a chyfeillgar sy’n teimlo’n angerddol am ein cenedl hyfryd ni, ble mae ansawdd bywyd yn uchel, ein golygfeydd yn gwbl drawiadol ac agosrwydd yr arfordir yn hwylus i bawb bron. Mae gennym ni fyd celfyddydol sy’n destun eiddigedd i wledydd llawer mwy, rhai ysgolion, colegau a Phrifysgolion cwbl wych a rhai busnesau cyffrous a newydd wedi’u sefydlu a’u lleoli yng Nghymru.

Ychwanegwch at hynny draddodiad chwaraeon gwych, a fframwaith y llywodraeth ddatganoledig sydd â photensial i ddangos ein bod ni’n genedl fechan, glyfar a llwyddiannus sy’n rheoli ei thynged ei hun.           

Y cyfan fydd yn ein dal ni’n ôl fydd tlodi uchelgais oherwydd, waeth beth yw eich barn chi am y setliad datganoli sydd gennym ni yng Nghymru (ac mae fy safbwyntiau i wedi’u cofnodi’n eithaf da), mae gennym ni eisoes adnoddau i ddatblygu datrysiadau unigryw Gymreig.

Ac ni fydd hynny’n dilyn ymrwymiad rhyfedd Michael Gove, sy’n edrych am yn ôl, ar ffurf darpariaeth chwaraeon gystadleuol yn arddull yr ysgolion paratoi, ond, yn hytrach, persbectif Cymreig blaengar sy’n edrych ar brofiadau ein plant ni mewn ysgolion ac mewn chwaraeon mewn ffordd llawer mwy cynhwysol a chyfannol.

Beth bynnag, dyna ddigon am fy marn i, beth am y bobl sydd wir yn cyfrif...?

Rydw i’n meddwl bod gan rywun rywbeth i’w ddweud wrthyn ni:

Dyma’r fideo Llythrennedd Corfforol newydd yr ydym yn falch o fod yn ei lansio heno.

Mae mor bwysig ein bod ni’n gwrando ar lais pobl ifanc. Nid ni sy’n dweud wrthych chi mai ysgolion yw’r safle allweddol ar gyfer gwella sgiliau chwaraeon a iechyd ein cenedl.      

          

Byddaf yn cyfeirio’n aml at lais pobl ifanc heno. Rydw i’n sicr bod rhaid i ni ddeall eu hanghenion nhw er mwyn eu gwasanaethu’n well, gan mai nhw yw ein meistri. Byddwch yn clywed cyfeiriadau rheolaidd at Lysgenhadon Ifanc, sy’n mynd ati i hybu a threfnu gweithgarwch corfforol mewn ysgolion ac yn cynrychioli eu cyfoedion. Byddwch hefyd yn clywed am Arolwg Chwaraeon Cymru ar Chwaraeon Ysgol.

Yr Arolwg ar Chwaraeon Ysgol, y rhyddhawyd ei ganlyniadau ryw ddeng niwrnod yn ôl, oedd yr arolwg mwyaf o’i fath yn y byd.              

Lleisiodd bron i 40% o’n pobl ifanc eu barn. Mae graddfa aruthrol yr Arolwg hwn yn anhygoel - 110,000 o blant, mwy na 1,000 o athrawon a mwy na 900 o ysgolion wedi ymateb.

Rydw i’n gobeithio bod hyn yn dangos ein hymrwymiad ni i wrando yn hytrach na phregethu. Mae’r darganfyddiadau wedi rhoi data hynod gyfoethog i ni – gwybodaeth leol a chenedlaethol fanwl a fforensig am agweddau pobl ifanc tuag at AG a chwaraeon. 

Ond casglu’r wybodaeth yw’r rhan hawdd. Ein dyletswydd ni yn awr yw gwrando ar y safbwyntiau hyn.

Pwrpas y fideo rydyn ni newydd ei gweld yw helpu i egluro a symleiddio i’r proffesiwn dysgu, rhieni, hyfforddwyr chwaraeon, pawb, beth yw ystyr y term ‘Llythrennedd Corfforol’.  

Ceir llawer o gamsyniadau ac, felly, rhywfaint o amharodrwydd dealladwy i groesawu’n llawn y cysyniad o Lythrennedd Corfforol. Ond eto, o’i egluro’n syml, mae mor amlwg.      

                  

Mae Llythrennedd Corfforol yn ymwneud â chymell plant a gwneud iddynt fwynhau a theimlo’n fedrus a hyderus i ddeall sut mae defnyddio eu corff. Mae’n troi o amgylch y plentyn ac yn unol â’n dull ni yng Nghymru o addysgu plant i’r eithaf mewn ffordd fwy cyfannol, ac fel mae’r Arolwg ar Chwaraeon Ysgol wedi dangos yn glir – mae’n ddull llwyddiannus iawn o weithio.       

Mae Llythrennedd Corfforol, fel llythrennedd, yn siwrnai drwy blentyndod. Yn lle dysgu sgiliau gramadeg a darllen sylfaenol, sydd wedyn yn galluogi i blant ddarllen llyfrau a safleoedd o’u dewis, rydyn ni’n dysgu sgiliau dal, neidio a chydsymudiad sylfaenol er mwyn meithrin hyder a dyhead pob plentyn i gymryd rhan yn y gamp neu’r gweithgaredd corfforol o’i ddewis. Mae’n ymwneud â gwneud y profiad cyfan yn un pleserus, fel bod pob plentyn yn dod o hyd i’w lefel ei hun o fedrusrwydd a hyder.  Darparu llwybrau o’r ysgol i’r gymuned chwaraeon ehangach, boed er mwyn chwarae am hwyl gyda ffrindiau neu ddatblygu talent i safon Olympaidd.          

Mae gen i bump cynnig yr wyf yn bwriadu eu cyflwyno i’r gynulleidfa anrhydeddus hon:       

1.            mae arferion iach a ddysgir o oedran ifanc yn para am oes (gwirioni ar chwaraeon);

2.            yr ysgol yw’r lleoliad ar gyfer yr ymyriadau pwysicaf i bob plentyn (cynulleidfa barod / dull ysgol gyfan o weithio);

3.            mae’n rhaid i Addysg Gorfforol fod yn brofiad pleserus ac o safon uchel i’r plant i gyd drwy gydol eu cyfnod yn yr ysgol (AG fel pwnc craidd);

4.            mae chwaraeon i bawb ohonom drwy gydol ein hoes, ar gyfer y talentog ac am hwyl, ar y cae chwarae ac ar y podiwm;

5.            mae chwaraeon yn adnodd hynod bwerus ar gyfer iechyd ond nid yw’n cael ei ddefnyddio’n llawn ar hyn o bryd

Gadewch i mi ystyried y ddau gynnig cyntaf gyda’i gilydd:

Mae Chwaraeon Cymru, fel sefydliad, yn cael ei sbarduno gan y dyhead i newid diwylliant. Mae un plentyn segur a gor-dew yn un yn ormod. Mae grym chwaraeon yn deillio o’u hapêl a’u cyrhaeddiad. Mae gan blant fodelau rôl mwy cadarnhaol mewn chwaraeon nag mewn unrhyw sector arall - Gareth Bale, Becky James, Jade Jones, Leigh Halfpenny.

Dyma fodelau rôl priodol, sy’n gwerthu neges briodol - a dangos ei bod yn cŵl bod yn heini ac yn iach.           

Ond bydd rhaid wrth fwy na modelau rôl. Mae graddfa’r problemau rydyn ni’n eu hwynebu’n golygu bod popeth rydyn ni’n ei wneud yn awr yn gorfod ymwneud ag ymyriadau cadarnhaol.

Does dim pwrpas mewn rhoi sylw i ddim ond symptomau problem sy’n mynd yn llawer dyfnach. Mae angen ymosod ar yr achos, y gwraidd. Gall ymyriadau o ran deiet a gordewdra, a chodi prisiau bwyd cyflym a diodydd melys, fod yn ddefnyddiol ond dim ond os ydyn ni’n rhoi sylw i hyn gyda’n gilydd i gyd, ar yr un pryd.

Mae’n rhaid gweithredu fel ‘Tîm Cymru’ er mwyn creu newid mawr, yn union fel y byddwn ni’n gweithredu y flwyddyn nesaf yn y Gemau Cymanwlad yn Glasgow wrth i ni geisio cyrraedd y targed uchelgeisiol hwnnw ar gyfer ennill medalau. Gyda llaw, rydyn ni eisoes yn rhagori ar berfformiad ein cymdogion ledled y DU yn y cyswllt hwn, felly dyma uchelgais arall ar gyfer codi’r safon.         

                

Rydyn ni’n gwybod nad oes posib i rieni a theuluoedd roi sylw i lefelau gweithgarwch ar eu pen eu hunain. Mae angen cydweithio rhwng y sector addysg, rhieni a phartneriaid (yn arbennig y bobl ifanc hynny o gymunedau difreintiedig, ble mae disgwyliad oes a chyfraddau cymryd rhan mewn AG ar eu hisaf).

Beth am ddychwelyd at ddatganiad brwd Amelia fach yn y fideo.

Mae ysgolion yn cynnig ‘cynulleidfa barod’ ac rydyn ni’n gwybod bod plant yn fodlon rhoi cynnig ar unrhyw beth pan yn ifanc, ond maen nhw’n fwy gofalus ac yn teimlo cywilydd ac yn ofni methiant wrth iddynt dyfu’n hŷn. Mae hyn yn golygu ei bod yn fwy allweddol fyth datblygu eu medrusrwydd a’u hyder pan yn ifanc.

Yn fwy na hynny, efallai mai pan maen nhw y tu mewn i giatiau’r ysgol y mae’r bobl ifanc o’r ardaloedd tlotaf yng Nghymru’n cael eu cyfleoedd gorau.            

                                                          

Dyna pam ei bod yn hollbwysig bod pob ysgol yn cynnig i’w disgyblion ddarpariaeth chwaraeon atyniadol a phleserus. Rydw i’n hynod falch bod dwy allan o’r deg ysgol uchaf yn ein harolwg a oedd wedi ‘gwirioni ar chwaraeon’ yn ysgolion mewn ardaloedd difreintiedig – mae hynny’n awgrymu mai nid dim ond arian a manteision sy’n bwysig bob amser, ond yn bennaf, ymrwymiad ac ethos yr ysgol.     

                          

Mae ymrwymiad yn allweddol. Dywedodd ein Llysgenhadon Ifanc wrthyf i’n ddiweddar nad oedd y rhan fwyaf o ferched yn cymryd rhan yn yr ysgol am fod yr ysgol yn mynnu eu bod yn gwisgo cit chwaraeon a oedd yn gwneud i’r merched ifanc deimlo’n hunanymwybodol iawn. Un penderfyniad gwael – cannoedd o ferched yn troi eu cefn ar weithgarwch corfforol.  

A dydw i – ac rydych chi’n disgwyl i mi ddweud hyn – ddim yn derbyn mai byd i’w ddiogelu i fechgyn a dynion yw chwaraeon.

Mae cael mwy o ferched – a bechgyn – i gymryd rhan mewn gweithgarwch corfforol a chwaraeon yn dechrau yn yr ysgol. Hefyd, datgelodd yr Arolwg ar Chwaraeon Ysgol gyfraddau cymryd rhan is mewn chwaraeon ymhlith plant o gymunedau DLlE. Rydw i’n amau bod problemau diwylliannol syml tebyg yn bodoli a’r cyfan sydd ei angen yw clust sensitif i wrando er mwyn eu datrys. Dyma rywbeth y bydd Chwaraeon Cymru yn rhoi sylw manwl iddo gydag ysgolion a phartneriaid eraill yn ystod y flwyddyn sydd i ddod.

Y rheswm dros hyn yw am nad yw pobl ifanc yn grŵp homogenaidd. Os ydyn ni am sicrhau bod pob person ifanc yn cael profiadau rheolaidd a chadarnhaol o AG a chwaraeon, yna mae’n rhaid i ni ddeall yn well y gwahaniaethau rhwng pobl ifanc a’u cymhelliant amrywiol …

Mae hyn yn golygu gweithredu gan roi lle canolog i’r person ifanc. Yn ystod y flwyddyn nesaf, byddwn yn datblygu adnodd a fydd yn galluogi ysgolion i wella proffil eu poblogaeth o ddisgyblion, yn seiliedig ar eu hymddygiad chwaraeon. Gall ysgolion a Llysgenhadon Ifanc ddefnyddio’r wybodaeth hon i weithio ar dargedu gyda disgyblion, gyda’r bwriad o sicrhau bod pawb yn cael cyfle i gymryd rhan mewn gweithgareddau sy’n bleserus iddynt. Os ydynt yn eu mwynhau, yna byddant yn gwirioni! 

Os ydynt wedi ‘gwirioni’, yna gallwn ddal ati i feithrin eu diddordeb a’u datblygiad drwy goleg a phrifysgol, ble mae cymaint o waith da’n cael ei wneud i sicrhau mwy o gyfranogiad. Fe roddais i sylw i Colegau Cymru y llynedd gyda’r pwynt hwn, oherwydd mae’n gam ymhellach at drosi cyfraddau cymryd rhan plant mewn gweithgarwch corfforol i’w cyfnod fel oedolion.

Er ein bod yn gwybod bod pobl ifanc 195% - canran gwbl anhygoel - yn fwy tebygol o fod wedi gwirioni ar chwaraeon (cymryd rhan 3 gwaith yr wythnos o leiaf mewn chwaraeon allgyrsiol neu gymunedol) os ydynt yn mwynhau chwaraeon yn yr ysgol, maent 58% yn fwy tebygol o fod wedi gwirioni ar chwaraeon os ydynt yn hyderus iawn i roi cynnig ar weithgareddau newydd heb boeni. Mae gallu yn allweddol – Gallu, Hyder a Mwynhad sy’n hollbwysig.    

                                                

Dylai pob gwers AG unigol, pob cyfle chwaraeon, roi grym i’n pobl ifanc ni. Mae’n rhaid iddyn nhw allu cymryd rhan. Dylent deimlo eu bod yn cael eu cymell i ddod yn ôl am fwy. Maent yn dweud wrthym eu bod eisiau rhagor o gyfleoedd i fod yn egnïol – rydyn ni i gyd yn gwybod nad yw plant tair oed yn llonydd yn hir iawn! Mae’r rhan fwyaf o blant bach yn cyrraedd yr ysgol yn mwynhau chwaraeon a bod yn egnïol, ond eto, erbyn iddyn nhw adael yr ysgol uwchradd, nid yw dwy ran o dair ohonynt yn ei fwynhau mwyach.        

Felly beth gallwn ni ei gasglu o hyn? Mae’n ymddangos bod ysgolion yn gwneud i rai o’n pobl ifanc ni droi eu cefn ar fod yn egnïol yn gorfforol? Rydw i’n siŵr ein bod ni’n unfrydol bod hwn yn rhywbeth y mae’n rhaid i ni i gyd weithio arno er mwyn ei newid.

Yr her yw ffrwyno hyn ar gyfer ein plant i gyd am weddill eu bywydau. Mae’r dull hwn o weithio wedi cael ei annog drwy ein cynlluniau Chwarae i Ddysgu ac Aml-Sgiliau’r Ddraig, ble rydym yn canolbwyntio ar gryfderau plant, yn eu hannog i chwarae ac i ddysgu sgiliau newydd – dull priodol o weithredu sy’n troi o amgylch y plentyn.

Mae rhaglen Addysg Gorfforol a Chwaraeon Ysgol Chwaraeon Cymru wedi bod yn llwyddiant ysgubol. Cafodd y rhaglen ei chynllunio’n wreiddiol er mwyn gwella hyder a medrusrwydd athrawon cynradd i gyflwyno AG a nawr mae’n herio’r arferion sydd wedi dyddio o ddysgu chwaraeon cystadleuol, oedd i’w gweld yn aml iawn mewn ysgolion uwchradd.                                           

Mae Estyn wedi canmol y rhaglen yn fawr a gwelir ei llwyddiant mewn gwell cyraeddiadau yng Nghyfnod Allweddol 3.

Yng nghanlyniadau diweddar yr Arolwg ar Chwaraeon Ysgol, datgelwyd bod cyfranogiad uwch y disgyblion a lefelau uwch o fwynhad yn eu plith yn arwydd o lwyddiant y cynllun Addysg Gorfforol a Chwaraeon Ysgol. Unwaith eto, y canlyniad yw dull o weithredu sy’n troi o amgylch y plentyn (neu o dan arweiniad y cwsmer) mewn perthynas â Llythrennedd Corfforol, yn hytrach na dim ond addysgu chwaraeon.

Fodd bynnag, mae cyllid y cynllun Addysg Gorfforol a Chwaraeon Ysgol yn dod i ben y flwyddyn nesaf.  

Wrth i ni ddatblygu fframwaith Llythrennedd Corfforol ehangach, i sefyll ochr yn ochr â’r fframweithiau Rhifedd a Llythrennedd, y materion allweddol yw atebolrwydd a mesur. Nid oes neb yn gyfrifol ar hyn o bryd am lefelau gweithgarwch corfforol eu myfyrwyr. Gyda statws cyfartal, ac yn cael eu hasesu gan Estyn, gallem sicrhau bod rhaid i bob pennaeth ddatblygu cynlluniau i gyrraedd safonau’r ysgolion sy’n perfformio orau.                    

3. Pwyntiau allweddol argymhellion Grŵp Gorchwyl a Gorffen y Farwnes Tanni Grey Thomson:

Yn gryno.

Wrth edrych ar AG a chwaraeon mewn ysgolion, down ar draws sawl llwybr ansensitif...

Sut ar wyneb daear mae’n dderbyniol chwerthin ar brofiadau gwael mewn AG a chwaraeon ysgol fel rhan o dapestri cyfoethog bywyd?

Un peth yw sôn am ein profiadau hanesyddol o AG – rydyn ni i gyd wedi clywed am athrawon AG ‘creulon’ yn gorfodi plant i redeg traws gwlad yn y glaw, neu’n gadael i’r plant ‘llai hoff o chwaraeon’ gael eu dewis yn olaf ar gyfer y tîm dethol?             

Ond arhoswch funud ...

’Fydden ni’n gadael i anghydraddoldeb mor amlwg a diurddas ddigwydd mewn gwersi eraill yn yr ysgol?

Wrth lwc, mae pethau’n newid, a cheir enghreifftiau disglair o arferion rhagorol mewn ysgolion, ond ein dyletswydd ni yw gwneud yn siŵr bod yr arferion da’n gyson ac yn digwydd ym mhob man, nid dim ond ar sail mympwy, gadarnhaol wrth gwrs, pennaeth hynod frwdfrydig. Byddai integreiddio Llythrennedd Corfforol yn y gwaith o hyfforddi athrawon newydd yn darparu sgiliau i wella eu hyder ar gyfer denu ac ennyn brwdfrydedd mewn myfyrwyr ar draws y pynciau i gyd.

Mae’n werth ein hatgoffa ein hunain bod Llythrennedd Corfforol yn ymwneud â chyfleoedd bywyd. Nid yw person ifanc sy’n gadael yr ysgol yn methu darllen neu’n methu ysgrifennu yn destun chwerthin. Na chwaith plentyn heb ei baratoi’n briodol i fyw bywyd egnïol ac iach. Yr unig ddagrau ddylid eu colli dros yr hen straeon am hunllefau AG yw dagrau tristwch ...         

                        

Mae ein Llywodraeth ni wedi gosod her allweddol a beiddgar i ni. Mae’r Rhaglen Lywodraethu’n datgan bod Llythrennedd Corfforol mor bwysig â darllen ac ysgrifennu. Dyna oedd ein her ni yng ngrŵp Tanni – trosi’r gred honno’n realiti.          

        

Ar ôl derbyn tystiolaeth fanwl gan arbenigwyr amrywiol, roedd y grŵp yn unfrydol y dylid galw am bennu AG fel pwnc craidd yn y cwricwlwm, ochr yn ochr â Chymraeg, Saesneg, Mathemateg a Gwyddoniaeth.

Gadewch i mi fod yn glir, nid mwy o amser mae hyn yn ei olygu. Nid swmp sy’n bwysig, ond sylwedd, a statws ac ansawdd.       

 

Felly pam penderfynu ar ddim ond un argymhelliad?

Oherwydd y cyfan fyddai unrhyw beth llai radical yn ei wneud fyddai rhoi sylw i’r symptomau.

Y ffordd fwyaf effeithiol o gyflwyno’r argymhelliad hwn yw rhoi’r un statws i Lythrennedd Corfforol â rhifedd a llythrennedd, fel bod pob pennaeth yn gwybod bod Estyn yn mynd i asesu perfformiad ei ysgol. Byddai hyn yn golygu herio ysgolion os, er enghraifft, mai dim ond 10% o’u disgyblion sy’n egnïol yn rheolaidd, pan mae ysgolion eraill tebyg yn sicrhau cyfraddau cymryd rhan o 80%. Er bod darparu AG yn ddyletswydd statudol, nid yw’n orfodol, ac mae’r Arolwg yn dangos nad yw’r amser a neilltuir ar gyfer AG yn cyrraedd targed Llywodraeth Cymru o sicrhau bod y disgyblion i gyd yn cael 120 munud o AG yr wythnos. 

Rydyn ni wedi gwrando ar y proffesiwn hefyd: mae 87% o athrawon yn teimlo y dylid rhoi mwy o amser i AG yn eu hysgol a dywedodd 60% y dylid rhoi mwy o amser i chwaraeon allgyrsiol. Roedd 58% yn teimlo bod eu hysgol yn ystyried Llythrennedd Corfforol yr un mor bwysig â rhifedd a llythrennedd, ac roedd 31% yn teimlo nad oedd eu hysgol yn ei ystyried mor bwysig.  

Mae pobl ifanc yn gwybod beth yw’r problemau ac yn gallu eu mynegi’n syml a gonest. Dewch draw i gynhadledd y Llysgenhadon Ifanc ddydd Mercher yma. Dyma’r bedwaredd cynhadledd flynyddol ac mae’n ddigwyddiad sy’n tyfu yn ei boblogrwydd. Mae’r ffaith bod y Gweinidog Chwaraeon, John Griffiths, yn annerch ynddi y tro hwn yn dangos pa mor bwysig ydyw. 

Nid yw ein 4000 o Lysgenhadon Ifanc yng Nghymru (y rhan fwyaf gweithredol o’r cynllun yn unrhyw le yn y DU) yn dal yn ôl o gwbl wrth fy herio i yn fy rôl.          

Fy her i i chi, waeth beth yw eich rôl mewn addysg neu chwaraeon, ydi: ‘ydych chi’n manteisio i’r eithaf ar y bobl ifanc fedrus, blaengar a llawn cymhelliant yma?’

Oherwydd yn ddiamheuol, mae’n rhaid iddyn nhw fod yn rhan o’r datrysiad.

Felly, nawr bod ein pobl ifanc ni wedi siarad, maen nhw wedi dweud wrthym ni mai dyma beth maen nhw ei eisiau:                                 

AG a chwaraeon sy’n bleserus, ble gallant ddatblygu eu hyder a’u gallu, ble mae pobl ifanc wrth galon chwaraeon ysgol a’r ysgol wrth galon y ddarpariaeth gymunedol.                                     

4: Mae ein cysylltiadau â’r sector iechyd yn anaeddfed ar hyn o bryd a heb eu datblygu ddigon. Wedi dweud hynny, rydw i’n hynod falch fy mod i wedi cael cyfarfodydd cynhyrchiol iawn gyda’n Gweinidog Iechyd, Mark Drakeford, sy’n frwd iawn dros   chwaraeon ei hun, ac fy mod yn aelod o’i grŵp cydweinidogol o arbenigwyr ar weithgarwch corfforol.          

Ond mae’n rhaid i ni weithredu ar frys rhag colli’r cyfleoedd unigryw hyn. Mae anweithgarwch corfforol yn cael ei gydnabod gan Sefydliad Iechyd y Byd a Phrif Swyddogion Meddygol y DU fel un o brif achosion marwolaethau cyn eu hamser a salwch difrifol – felly, mae cynyddu gweithgarwch corfforol yn allweddol er mwyn newid y tueddiadau cyfredol o salwch. Eu dal nhw’n ifanc yw’r allwedd …

Mae’r Gweinidog, y Prif Swyddog Meddygol a Chyfarwyddwr newydd Iechyd Cyhoeddus Cymru i gyd yn cydnabod y manteision cymdeithasol ac unigol aruthrol i blant o roi statws priodol i AG mewn ysgolion ac o godi safonau yn y pwnc. Mae’n llawer haws datblygu arferion da ymhlith ein pobl ifanc, yn hytrach nag aros nes eu bod yn oedolion i newid eu ffordd o fyw, ac nid yw’n costio dim i bwrs y wlad.      

         

Mae’r cynnydd o 50% yn amledd y cymryd rhan mewn chwaraeon ymhlith plant yn gynnydd y dylem fod yn falch iawn ohono.

Ond dychmygwch pe bai modd perthnasu’r cynnydd hwn i fyd oedolion; byddai’n gam enfawr tuag at greu cenedl iachach ac yn newid bywydau.            

  

Dydw i ddim yn gallu gweld unrhyw bwnc arall ar y cwricwlwm fyddai’n gallu creu’r newid mawr yn iechyd y genedl yr ydyn ni i gyd eisiau ei weld.

Mae pob athletwr yn dod o rywle ac mae llawer o’n prif athletwyr ni’n dweud, fel y dywedais i’n gynharach, bod yr ysgol wedi chwarae rhan gwbl allweddol mewn tanio eu hangerdd dros chwaraeon. Gwrandewch ar yr hyn sydd gan Rhys Williams, ein neidiwr clwydi 400m Olympaidd, i’w ddweud yma:

Dydyn ni ddim yn gallu fforddio gwastraffu’r ysbrydoliaeth yma (ac mae hynny’n golygu ysbrydoliaeth gan athrawon ac athletwyr) os ydyn ni am barhau i herio am fri rhyngwladol yn y campau i gyd. Mae pob medal a enillir yn dwyn cyfrifoldeb am y genhedlaeth nesaf sy’n gwylio yn y standiau. Os yw plentyn sy’n dod o Gas-gwent neu o Gaernarfon, o Bwllheli neu o Bontardawe, yn gweld Rhys neu Dai Greene, neu Becky James neu Aled Sion Davies, ac yn meddwl, rydw i eisiau rhoi cynnig ar hyn’na, mae gennym ni ddyletswydd i sicrhau bod y cyfle’n bodoli iddo roi cynnig ar y gamp ac yna datblygu ei allu. Ni ddylem fyth anghofio’r brwdfrydedd diniwed sydd gan blant i’w gynnig i chwaraeon. Mae’n rhywbeth y gallwn ni i gyd ddysgu oddi wrtho a dylem adael ein sinigiaeth wrth giât yr ysgol.

Roedd amheuaeth fawr ynghylch y term “etifeddiaeth” Olympaidd ond rydw i’n gwybod, o’r hyn rydw i wedi’i weld ar hyd a lled Cymru, bod plant a phobl ifanc wedi cael eu hysbrydoli’n fawr gan yr hyn a welsant. Doedden nhw ddim yn meddwl, “Dydi hyn ddim i mi”, dim ond “Oes posib i mi roi cynnig arni?”. Mae hefyd wedi bod yn rhyfeddol sut mae plant wedi croesawu a mwynhau cymryd rhan mewn digwyddiadau Paralympaidd. Mae enillwyr medalau aur Cymru, Aled Sion Davies, Josie Pearson a Mark Colbourne, wedi dweud wrthyf i am eu syndod a’u pleser yn ymweld ag ysgolion ble mae chwaraeon anabledd yn ddarpariaeth ‘brif ffrwd’. Yng Nghymru, gallwn ymfalchïo yn y ffordd rydym wedi buddsoddi yn nhwf chwaraeon anabledd a’u cefnogi. Mae Chwaraeon Anabledd Cymru yn cael ei ystyried fel arweinydd byd yn awr o ran sut mae’n denu ac yn ennyn brwdfrydedd ymhlith pobl anabl yn y gymuned, yn ogystal â datblygu talent ar gyfer podiwm y Gemau Paralympaidd.

Yn eistedd mewn ystafelloedd dosbarth yr wythnos hon mae sêr chwaraeon y dyfodol. Bydd gan rai ohonyn nhw, wrth reswm, dalent naturiol, bydd eraill eisiau help a hyfforddiant er mwyn cyflawni eu potensial. Mae’n syniad cyffrous a difyr iawn yn tydi ein bod ni i gyd yn annog y Sam Warburton, yr Elinor Barker neu’r Jazz Carlin nesaf? Mae llwyddiant rhyngwladol yn wych ac yn allweddol ond, unwaith eto, cael pob plentyn i gyrraedd ei bodiwm personol ef neu hi sy’n bwysig yn y fan yma.

Yn y pen draw, wrth gwrs, bydd y broses o greu newid yn ddewis gwleidyddol ac rydym yn gobeithio y bydd ein harweinwyr yn Llywodraeth Cymru yn gweithredu darganfyddiadau adroddiad arloesol Tanni ac yn gweithredu ar lais y bobl ifanc sydd wedi mynegi eu barn yn ein harolwg ni.                  

Ond mae consensws yn awr siawns ymhlith arbenigwyr ac ymarferwyr mai AG o safon uchel yw’r garreg sylfaen allweddol ar gyfer poblogaeth iachach a phoblogaeth sy’n fwy heini, yn fwy egnïol ac yn fwy llythrennog yn gorfforol.

I’r rhai sy’n amau argymhelliad Tanni, fe fyddwn i’n dweud: os oes gennych chi syniadau gwell, fe fyddwn i, yn un, yn hoffi eu clywed.     

A gadewch i mi ddweud hyn:

·                         NID cynnwys un pwnc arall mewn cwricwlwm craidd sydd eisoes yn llawn yw hyn; NID yw’n agor Bocs Pandora. Mae hyn yn ymwneud â chodi proffil a statws AG a gwella ansawdd y pwnc;

·                         Dyma egwyddor sylfaenol am ddatblygiad cyfannol iechyd a lles deallusol; rydyn ni’n byw mewn oes ble mae pobl ifanc yn wynebu dyfodol o fod yn llai heini / yn salach / byw oes fyrrach na’u rhieni eu hunain. Siawns y medrwn ni wneud rhywbeth?

·                         Nid dim ond mater addysgol ac academaidd yw hwn, mae’n ymwneud â hawl sylfaenol ein plant ni.      

·          

Mae llythrennedd corfforol yn cynnig budd arwyddocaol ac eang i blant, a phan maent wedi tyfu i fod yn oedolion. Mae’n cefnogi’r ffordd y mae pynciau eraill yn cael eu dysgu a’u cyflwyno. Mae hefyd yn greiddiol mewn datblygu sgiliau bywyd allweddol sy’n hanfodol yn y gweithle, a phan mae pobl ifanc yn ymwneud â chyflwyno cyfleoedd eu hunain, ac yn cael profiad gwaith perthnasol a gwerthfawr.

Mae wir wedi bod yn fraint cyflwyno’r ddarlith hon heno. Wrth i mi edrych o amgylch yr ystafell hon sy’n llawn gweithwyr proffesiynol ymroddedig, rydw i’n gwybod bod pob un ohonoch chi sydd yma wedi ymrwymo’n bersonol ac yn broffesiynol i ddyfodol ein plant ni ac i ddyfodol Cymru. 

65 mlynedd yn ôl (mae’r GIG yn bensiynwyr o’r diwedd!), roedd gan un Cymro, Aneurin Bevan, weledigaeth, angerdd ac ymrwymiad i wella iechyd pob dinesydd yn ein gwlad ni. Fe weddnewidiodd ei weledigaeth e ein cymdeithas ni, gan ddarparu cyfleoedd a dyheadau bywyd i sbarduno datblygiad a chynnydd unigol.             

       

Newid enfawr yr ydym yn hynod ddyledus iddo amdano.          

Ond cofiwch am y gwirionedd dychrynllyd hwn, sef bod ein plant ni’n wynebu oes o iechyd o safon is a disgwyliad oes byrrach na’u rhieni. Ond eto, o fewn ein cyrraedd ni, heb unrhyw gost ychwanegol a ’fawr ddim anghyfleustra, gallwn adeiladu ar draddodiad Nye Bevan yng Nghymru. 

Dydyn ni ddim yn gallu fforddio methu ein plant. Wrth eu paratoi ar gyfer eu hoes waith fel oedolion, sy’n dod yn fwy a mwy segur bob blwyddyn, mae’n rhaid i ni eu paratoi’n academaidd ac mae’n rhaid i ni hefyd eu paratoi’n gorfforol. Oes yna unrhyw un yma heno sy’n gallu dweud bod gennym ni ddewis?

Nid dim ond chwaraeon ar eu pen eu hunain ddylai hyrwyddo eu manteision gwych ac amrywiol. Wrth gloi, fe hoffwn i ddychwelyd at y pwyntiau am ddyletswydd a chyfrifoldeb y cyfeiriais i atyn nhw ar ddechrau fy anerchiad.

Rydw i’n gwbl glir ei bod yn ddyletswydd arna i i hyrwyddo’r weledigaeth yma ar lefel lywodraethol a byddaf yn gwneud fy ngorau glas er mwyn ceisio gwireddu’r freuddwyd hon. Fodd bynnag, y gwir ydi ei bod hi’n ddyletswydd arnon ni i gyd i gyflawni’r uchelgeisiau heriol hyn.         

Chi yw’r ymarferwyr, eich proffesiwn chi yw hwn: ac mae gennch chi bŵer i ddylanwadu ar yr hyn sy’n digwydd yn eich ysgolion, eich colegau a’ch prifysgolion.

Hefyd, ar y dechrau, fe ofynnais i: ‘pwy sydd eisiau bod yn normal’?

Mae gen i gais: beth am beidio â gwneud y pethau ‘normal’ a chadw at arferion sydd heb weithio. Bydd rhaid i ni adeiladu ar yr arferion gwych sy’n bodoli eisoes mewn AG a chwaraeon ac yna ehangu’r rhain i gynnwys pob ysgol a phob cymuned yng Nghymru.

Gyda’n gilydd, yn ysbryd chwaraeon Tîm Cymru, fe allwn ni weithredu er mwyn newid bywydau ein pobl ifanc ac, yn sgil hynny, dyfodol ein cenedl fechan.       

Cofiwch, mae chwaraeon yn ymyriad polisi cost-effeithiol a hynod bwerus sy’n gallu newid bywydau. Mae gwerth a dylanwad chwaraeon yn gyfrinach sydd wedi’i chadw’n hurt o dda, ac rydw i’n teimlo ei bod hi’n amser gadael i’r genie pwerus yma ddod allan o’r botel.

General Teaching Council for Wales – Wales Education Lecture 2013

Professor Laura McAllister addressed delegates at the General Teaching Council of Wales’ annual Wales Education Lecture earlier this month.  Her full speech is below.

General Teaching Council for Wales – Wales Education Lecture 2013, at the National Museum Wales

Monday October 21st 2013

As well as feeling a tremendous sense of pride, following in such distinguished footsteps and being this year’s Education Wales lecturer is a touch daunting too.

I am reminded of being a young, raw PhD student about to give a joint conference paper with an older (and ‘old school’) academic colleague.  As I prepared to speak, he said: "Don’t worry, you go on and do your best, I will pick up on all the areas you don't get quite right..."

I am an academic, a political scientist and a sports leader. I hope those professional experts in the audience will forgive a certain lack of expertise on education but I can assure you I make up for that with my desire and commitment to improving how sport and physical activity can shape and benefit  our pupils’ lives.

In the same spirit of self-deprecation, I have been told that I am unusual, that is:

·         unusual as a female chair of a sponsored body

·         unusual as a practising academic, simultaneously holding such a significant, high profile external role in public life

·         and unusual to be a woman at the highest echelons of governing sport.

But then, I think we should celebrate the unusual!

We are all products of our upbringing. I was born and brought up in Bridgend, with my mother's family all coming from Nantyffyllon in the Llynfi Valley.

There were many prominent influences in my life, including my mother who encouraged us as children to reach for the stars. Financial riches and privilege were not what made you a success. Hard work and determination and self-belief were. You never said ‘I can’t’ to my mother and we were told we could achieve whatever we wanted to in life.

Her father-my grandfather-was another important influence. Not least because it was he who introduced me to his two passions (two things which, I believe, have defined me as a person): politics and football.

My grandfather was a miner and a Lodge Official in Coegnant Colliery in Maesteg. I remember him taking us as small children to NUM meetings and prominent political gatherings. I was too young to know who the men (and they were all men) speaking were or to understand the meaning of their great oratory.

I was a small child running around in the corridors and playing hide and seek. But I gathered enough from the atmosphere in those halls to see that this was a community taking control and trying to shape its own destiny, and education featured large in this.

He also took me to my first Cardiff City game at Ninian Park at the tender age of three. I was hooked, not just on supporting the Bluebirds (and they will always be the Bluebirds!), but on the game of football and sport more generally. I loved watching, but I enjoyed playing far more.

I can still feel that thrill, that exhilaration, the pride and fun of playing netball, rounders, hockey, and above all for me, football.

My own exposure to sport at primary school was entirely positive (and not in schools with fabulous facilities incidentally. These were the days of Welsh language units).

What I did have there, were amazing teachers, one in Trelales who was passionate about netball. She was also a club coach who tried to engage all children, however good they were and coached us with compassion and commitment.

Then later, in Bryntirion Comprehensive, we had two hockey internationals as teachers who (apart from trying to persuade me that my sporting future lay in hockey, not football-they didn't have much success with that one!) showed all pupils, both the inclusive spirit of sport but also the simple pleasure and satisfaction it brings, whether one is good or indifferent.

By the way, no-one is 'bad' at sport in my view- there is a sport or activity out there for everyone, and success depends on how you measure it. Often, fun and enjoyment is the most important measurement.

My experiences, and what I have seen subsequently, underlines that you-the teachers- are the sporting magicians.

You weave your magic in the classroom, on the playground and the pitch, and ‘abracadabra’- if it’s done right, you create a child hooked on sport for life...

Of course, the flip side of that is that with a less magical performer, children can be put off for life, with the wonderful opportunities and life chances that sport brings snatched away before they can experience the joy and benefits of being fit and active.

Because I was encouraged to be confident in my ability to play, I enjoyed it. Ability, confidence, enjoyment- a recipe that is a big theme in our recent research with children and young people, and one that I shall return to later.

Because the truth is, that this is a simple formula that applies to most areas of life- we like things we can do and feel confident doing. Things which expose our weaknesses and foibles, the brave amongst us undertake for self-development and personal growth-but many of us file away as untouchable.

And translate that confidence ‘recipe’ into childhood and even more so, the delicate and sensitive world of adolescence.

I was a ‘sporty’ child with supportive parents who loved sport themselves. Not all children are in that fortunate position. But all children have a right to enjoy sport and to experience good quality sport and PE in school.  This is not something that should be left to chance.  All of us involved in the provision of sport and educational opportunities for exercise have a duty to make sure EVERY child has the opportunities I did.

You will gather that I am very taken with that language: the discourse of rights, duties, responsibilities. We serve the young people of Wales because they are our future and the future can be a very different place for them.

I took this hugely, prestigious position (as I say to colleagues at Sport Wales, tell me a job better than this one -- sport and in a country where sport runs through our DNA - what could be better?) because I wanted to embrace that responsibility. It came with some professional cost. I remain a full-time research academic and have to juggle the demands of a University environment with a sporting diary that is full, varied and challenging. But I really wouldn't have it any other way.

Can I make a confession? I have had a Damscene conversion from ‘elite’ sport to a focus on children and schools. I came into this role as a former international athlete. It was the elite side that fascinated me. I am still excited by our challenge of winning more medals per capita than any other nation in the world at next year’s Commonwealth Games in Glasgow. But in truth, the real legacy I now want to leave from my time in charge is a school sport system that is radically different, one that engages, enthuses and includes every child.

Sport is about performance and podiums but it is about standing on personal podiums, not just the usual ones. As my good friend, Tanni Grey-Thomson memorably once said whilst we were discussing Olympic and Paralympic legacy: what we need is more people who are rubbish at sport! Beautifully expressed, but I entirely agree with Tanni’s sentiments...

Tanni is one Welsh woman who has stuck her head above the parapet and continues to lead by example and inspiration. We need more like her to become the next generation of Wales's leaders.  More women will bring diverse life experiences and different personal qualities, like self-awareness and emotional intelligence.

Despite some beacons of breakthrough like the gender-balanced Assembly we had in 2006, which registered Wales as a world leader in political equality, the current picture remains unedifying: Women are under-represented in the UK Parliament, where only 20% of MPs are female; only 4% of the top 50 company bosses in Wales are women; and while women dominate the teaching profession (three-quarters), they only account for around 18% of university professors.

Under a quarter of our local councillors are women, only 3 women CEO of our sports governing bodies.

Women’s voices need to be heard in every sector. In our own, I take the challenge of narrowing the gap between girls’ and boys’ sports participation very seriously indeed. How ridiculous would it be if we were attempting to narrow that gap such with no input from girls and women themselves?

And yet, that is the sorry picture in many parts of public life.

Our research with girls and young women has demonstrated a real enjoyment of physical activity in primary school, but one which slowly erodes over time. Most that we spoke to expressed a real regret at dropping out of sport and a sense that they were too unskilled or unfit to return.

All of this further underlines that, if we can get the offer in schools right-particularly in secondary school-we have a real opportunity to halt the decline in participation and to narrow the gender gap. 

And a critical factor for girls is confidence again.

We women know all about issues of confidence for they are at play throughout our careers.

How many talented female colleagues and friends do you know who lack the self-confidence and belief to put themselves forward for roles? And even when we get to positions of power, how often have we all thought ‘am I up to this’?, ‘When will I be found out?!’

Of course, there are lots of components to confidence and self-belief, but it is hard to argue that physical confidence is not one. Being body confident can generate a profound, wider impact on a young girl’s aspirations that will last her a lifetime and, I hope, broaden her horizons in all aspects of her life.

As women leaders, we must take our status as role models very seriously.

Leadership is about authenticity, not perfection, and the best role models are those who are imperfect, warts and all. For girls, seeing us-ordinary women- in positions of authority is significant in itself.

No-one knows all of the answers, and not one of us can enact change alone. This is a team effort and that team needs to be varied, diverse and innovative.  And to achieve that diversity we need to break down the barriers we know also limit the participation and inclusion of BME communities.  Just like many other areas of Welsh life, sport needs to continually ensure that we reflect the rich diversity of our society, to harness and develop everyone’s talents.

I believe passionately in the value of continuous improvement, which involves in regular self-analysis and self-criticism.

I expect Sport Wales to challenge old assumptions and practices in sport, never accepting second-best, driving the aspirations of the nation, but not just for the few but for every single child in Wales.

I also firmly believe that we improve organisationally and progress through recognising our flaws and exposing them. But, in so doing, we take on the duty to change. Our work to modernise and diversify the Board of Sport Wales is just the start. Our mentality must be that of the athlete and the coach- the race, the competition, the match ends when the whistle is blown or the finishing line crossed. Then it is about more training, more challenge, the quest for improvement, the next competition and a bar set even higher.

I am very proud of where we are now but I want us to become an exemplar organisation that is driven, aspirational and most importantly, successful in a way that makes a real difference to the people of Wales. Our ambitions are high and challenging, but I much prefer that to setting the bar low and happily ticking off goals that achieve little beyond their current reach. What Wales needs now is certainly not more of the ‘status quo’.

Sport Wales has two objectives: some might only think of ‘creating a nation of champions’- that we are just about high performance sport and winning medals. 

But our ambitions are so much more than that.  Our second goal, ‘getting every child hooked on sport’ is the more critical.  Yes, by scattering seeds in the garden we will grow more talent to give our small nation an even greater sense of sporting pride on the international stage, but more importantly, it will drive opportunities and aspirations for every child to find their personal podium, whether that be in sport, in work, or in life more generally.

I’m not sure about you, but I, for one, am tired of being told of Wales's limitations.

We're "a poor country, an unhealthy country-with an obese, poorly-educated population, lacking in entrepreneurial skills and with an under-developed private sector."

Say it enough and it becomes a self-fulfilling prophecy, especially for our young people.

And anyway, it is not what I see: I see a creative, enterprising, friendly people, passionate about this beautiful nation of ours, where the quality of life is so high, our scenery quite simply breath-taking, the proximity to the coast almost uniformly easy. An arts scene the envy of much bigger countries, some fabulous schools, colleges and Universities and some exciting, new, Wales-based business start-ups.

Add to that a fine sporting tradition, framed by a devolved government that has in its grasp the potential to show we are a small, smart successful nation in control of its own destiny.

All that will hold us back is a poverty of ambition because, whatever you think of the devolution settlement that we have in Wales (and my views are fairly well-documented), we already have the tools to develop uniquely Welsh solutions.

And that will not be following Michael Gove’s odd and backward-looking commitment to prep school-style, competitive sport, but a forward-looking, Welsh perspective that views our children’s experiences in school and in sport more inclusively and far more holistically. 

Anyway, enough about my views, what about the people who really matter...?

I think someone has something to say to us: (http://bit.ly/1csv2JV)

This is the new Physical Literacy video that we are delighted to launch this evening.

It is so important that we listen to the voice of young people. It is not us telling you that schools are the key site for improving the sporting skills and health of our nation.

I will refer frequently to the voices of young people tonight. I am convinced that we need to understand their needs in order to better serve them, for they are our masters.  You will hear frequent references to Young Ambassadors, who actively promote and organise physical activity in schools and represent their peers.  You will also hear about the Sport Wales School Sport Survey.

The School Sport Survey, released some ten days ago, was the biggest ever such survey in the world.

Nearly 40% of our young people spoke. The sheer scale of the Survey is breath-taking- 110,000 children, over 1,000 teachers and over 900 schools responded.

I hope this demonstrates our commitment to listening rather than preaching. The findings have provided us with some incredibly rich data - detailed and forensic, local and national information on young people’s attitudes towards PE and sport. 

But gathering the information is the easy part. Our duty now is to listen to these opinions. 

The video we just saw has been designed to help clarify and simplify for the teaching profession, parents, sports coaches, everyone what is meant by the term ‘physical literacy’.  

There is much misconception and therefore, some understandable reluctance to fully embrace the concept of physical literacy.  Yet, when explained in simple terms, it is really so obvious.

Physical Literacy is about providing children with the motivation, sense of enjoyment, confidence and capability to understand how to use their body.   It is child centric, aligned with our Welsh approach to educating children in the fullest, most rounded sense, and as the School Sport Survey makes clear – it is a very successful approach.

Physical literacy, like literacy, is a journey through childhood.  Instead of learning basic grammar and reading skills which then allow children to read books and sites of their choice, we teach basic catch, jump and co-ordination skills to building each child’s confidence and appetite to pursue a sport or physical activity of their choice.  It is about making the whole experience enjoyable, allowing every child to find their own level of competence and confidence. Providing pathways from school to the wider sporting community, whether for simple fun playing with friends or developing a talent to Olympic standard.

I have five propositions that I intend to put to this distinguished audience:

1.     healthy habits learned at a young age last a lifetime (hooked on sport);

2.     schools are the site for the most important interventions for all children (captive audience/whole school approach);

3.     Physical Education must be an enjoyable, high quality experience for all children throughout their school lives (PE core subject);

4.     sport is for all of us throughout our lives, for the talented and for fun, in the playground and on the podium;

5.     sport is a hugely powerful, currently under-utilised health lever.

Let me take the first two propositions together:

Sport Wales, as an organisation, is driven by the desire to change culture. One single obese inactive child is one too many. Sport's power comes from its reach and appeal. Children have more positive role models from sport than from any other sector- Gareth Bale, Becky James, Jade Jones, Leigh Halfpenny.

These are the right kind of role models, selling the right message- showing that it’s cool to be fit and healthy.

But it will take more than role models. The scale of the issues we face means that everything we do now has to be about positive interventions.

There is little point in addressing alone the symptoms of much deeper-seated problems. An attack on the causes is long overdue. Interventions on diet and obesity, levies on fast food and sugary drinks, might well be useful but only if we are simultaneously addressing the causes.

Serious generational change requires a 'Team Wales' approach, much as we shall take next year at the Commonwealth Games in Glasgow as we try to reach that ambitious medal target. By the way, we are already outperforming our neighbours across the UK in this regard, so another bar-raising ambition.

We know that parents and families alone cannot address activity levels, requires a holistic and cohesive approach by education sector, parents, and partners (particularly those young people from disadvantaged communities where life expectancy and PE participation rates lowest).

Let us return to little Amelia's ‘fire us up’ statement from video.

Schools offer a ‘captive audience’ who will we know will try anything at young age, but become cautious and embarrassed at the fear of failure as they grow older. This makes it even more critical to develop their competence and confidence early on. 

Moreover, young people from the poorest parts of Wales may have their best opportunity when they are inside those school gates.

That’s why it is paramount that every school provides its pupils with an engaging and enjoyable sports offer. I am delighted that two of the top ten schools in our survey that were ‘hooked on sport’ are from disadvantaged areas – that suggests this is not all about money and advantage, but principally about the commitment and ethos of the school.

Commitment is critical.  I was recently told by our Young Ambassadors that most girls didn’t participate in school because the school insisted on sports attire which made the young women very self-conscious.  One poorly thought-through decision, hundreds of girls turned off physical activity. 

And, you’d expect me to say this, but I will not accept that sport is a boys’ and men’s preserve.

Getting more girls, and boys, engaged in physical activity and sport starts in school.  The School Sport Survey also revealed lower participation rates in sport amongst children from BME communities.  I suspect there are similar simple cultural issues which just need a more sensitive listening-ear to resolve.  This is something Sport Wales will be addressing in detail with schools and other partners in the coming year.

This is because young people are not a homogenous group.  If we’re to ensure that all young people are having frequent and positive experiences of PE and sport, then we need to better understand the differences between young people, their different motivations…

This means taking a young person-centred approach.  Over the course of this next year, we will be developing a tool which will enable schools to better profile their pupil population, based on their sporting behaviours.  Schools and Young Ambassadors can use this insight to undertake more targeted engagement with pupils with the view to ensure that everyone has the opportunity to undertake activities that they find enjoyable.  If they enjoy them, then they will be hooked! 

If they are ‘hooked’, we can then continue to nurture their interest and development through college and university, where so much good work is being done to increase participation.  I addressed Colegau Cymru last year on this very point, because it is a further step in translating childhood participation rates in physical activity into adulthood.

Whilst we know that a young person is a staggering 195% more likely to be hooked on sport (taking part in at least 3 times of extra-curricular or community-based sport a week) if they enjoy school sport, they are 58% more likely to be hooked on sport if they are very confident in trying new activities without worrying.  Ability is key, as it is Ability, Confidence, and Enjoyment are what it’s all about (ACE). 

Every single PE lesson, every sporting opportunity should empower our young people. They need to be involved. They should feel motivated to come back for more. They are telling us that they want more opportunities to be active – we all know that three-year olds rarely keep still! Most young children arrive at school enjoying playing and being active, yet by the time they leave secondary school, nearly two thirds don’t enjoy it any more.

So, what can we deduce from this? School seems to be disengaging some of our young people from being physically active? I am sure we are unanimous that this is something that we must all work to change.

The challenge is to harness this for all of our children for the rest of their lives. This approach has been encouraged through our Play to Learn and Dragon Multi Skills where we play to children’s strengths, their urge to play and to learn new physical skills- a properly child-centred approach.

Sport Wales’s Physical Education and School Sports (PESS) programme has been a striking success story.  The programme was originally designed to improve the confidence and competence of primary school teachers to deliver PE, and now is challenging the outdated orthodoxies of teaching competitive sport that were often found in secondary schools.  

Estyn has highly praised the programme and its success is demonstrated in improved attainment at Key Stage 3.

And the recent School Sport Survey results revealing higher pupil participation and enjoyment levels indicate how successful PESS has been.  Again, the outcome of a child-centric (or customer-led) approach to physical literacy, rather than just teaching sport.

However, PESS funding comes to end next year. 

As we develop a wider Physical Literacy framework, to sit alongside Numeracy and Literacy frameworks, the key issues are accountability and measurement.  No-one is currently held responsible for the physical activity levels of their students.  With equal status, and assessed by Estyn, we could ensure every head teacher was obliged to develop plans to meet the standards of the best-performing schools. 

3. Key points of Baroness Tanni Grey Thomson's Task and finish group recommendation:

Let's cut to the chase.

When it comes to PE and sport in school there has been some unhelpful discourse...

How on earth is it acceptable to laugh off poor experiences of PE and school sport as part of life's rich tapestry?

It is one thing to talk about our own historic experiences of PE- we've all heard of 'brutal' PE teachers forcing children to run cross country in the rain, or allowing the ‘less sporty’ kids to be last picked in an exclusive team selection?

But hold on…

Would we allow such indignities and blatant inequalities to happen in other school lessons?

Happily, things are changing and there are shining examples of excellent practice out there, but our duty is to make sure that good practice is consistent and everywhere, not subject to the, albeit positive, whim of a motivated head-teacher. Integrating physical literacy into the training of new teachers would provide skills to enhance their confidence in engaging and enthusing students across all subjects.

It is worth reminding ourselves that physical literacy is about life chances. A young person who leaves school unable to read and write is no laughing matter. Neither is one ill-equipped to lead an active, healthy lifestyle. The only tears that should be shed with those old tales of PE nightmares are ones of sadness…

We have been set a critical and bold challenge by our Government. The Programme for Government states that physical literacy is as important as reading and writing. That was our challenge in Tanni's group - to translate that belief into reality.

After receiving in-depth evidence from a range of experts, the group unanimously decided to call for PE to be made a core subject in the curriculum, alongside English, Welsh, Maths and Science.

Let me be clear, this is not about more time. This is less about quantity, and all about status and quality.

So, why did we come up with just one recommendation?

Because anything less radical would simply address the symptoms.

The most effective way to deliver the recommendation is to give physical literacy the same status as numeracy and literacy, so that every head teacher would know that Estyn would assess the school’s  performance.  This would mean schools would be challenged if, for example, only 10% of their pupils were regularly active when other similar schools were achieving 80% participation rates.   Although providing PE is a statutory duty, it is not a mandatory, and the Survey shows that time allocated to PE is falling short of the Welsh Government’s target for all pupils to receive 120 minutes of PE per week. 

We are in tune with the profession too: 87% of teachers feel that more time should be devoted to PE at their school and 60% said that more time should be devoted to extra-curricular sport. 58% felt that their school regards physical literacy to be as important as numeracy and literacy, whereas 31% felt that their school didn’t regard it to be as important.

Young people know the issues, and they are able to articulate them so simply and frankly. Come along to the Young Ambassador conference this Wednesday. This is its fourth year, it is an ever growing event, its importance shown by the fact that this time it will be addressed by the Minister for Sport, John Griffiths.

Our 4000 trained Young Ambassadors in Wales (the most active part of the scheme anywhere in the UK) don’t hold back in their challenge to me in my role.

My challenge to you is whatever you role in education or sport: ‘are you making the most of these motivated, articulate and innovative young people?’

Because make no mistake, they must also be part of the solution.

So, now our young people have spoken. They have told us that what they want is:

PE and sport that is enjoyable, where they can develop their confidence and ability, where the young person is at the heart of school sport, and where school as at the heart of community provision.

4: Our connections with the health sector are currently immature and under-developed. Having said that, I am delighted that I have had some very productive meetings with our Health Minister, Mark Drakeford, who is a keen sportsman himself, and that I am a member of his joint ministerial expert group on physical activity.

But we need to act quickly not to lose these unique opportunities. Physical inactivity is recognised by the World Health Organisation and the UK’s Chief Medical Officers as one of the primary causes of premature deaths and chronic illnesses – therefore, increasing physical activity is critical to reversing current ill-health trends. Getting them young is the key…

The Minister, the Chief Medical Officer and the new Director of Public Health Wales all recognise the immense social and individual benefits to children if PE were to be given appropriate status in schools and quality improved further.  It is much easier, and almost without cost to the public purse, to develop good habits in our young people, rather than wait until they are adults to change their way of life.

The 50% rise in children’s participation in sport frequency is one that we should be rightly proud of.

But just imagine if that could be translated into adulthood, a gigantic and life-changing stride towards creating a healthier nation.

I can see no other subject on the curriculum that can actually create the step change in the health of the nation we all want to see.

All athletes come from somewhere and many of our top athletes say, as I did earlier, that school played a pivotal role in igniting their first passion for sport. Listen to what Rhys Williams, our Olympic 400m hurdler says here:

We cannot afford to let inspiration go to waste (and that means inspiration from teachers and athletes) if we are to continue to challenge for international honours across our sports. Each medal won brings with it a responsibility to the next generation that are watching in the stands. If a child in Chepstow or Caernarfon, Pwllheli or Pontardawe see Rhys or Dai Greene, or Becky James or Aled Sion Davies, and think, I want to have a go at that, we have a duty to ensure the opportunity is there to try a sport and then develop their ability. We should never forget that the innocent enthusiasm that children bring to sport. It is something we can all learn from and we should all leave our cynicism at the school gate.

There was considerable scepticism around the term Olympic “legacy”, but I know from what I’ve seen up and down Wales that children and young people were incredibly inspired by what they saw. They weren’t thinking, “This isn’t for me”, just “Can I have a go?”.  It has also been remarkable how children have even embraced and enjoy playing Paralympic events.  Our Welsh gold medallists, Aled Sion Davies, Josie Pearson and Mark Colbourne have told me of their surprise and delight visiting schools where disability sport is ‘mainstreamed’.  We, in Wales, can take a particular pride in how we have invested and supported the growth of disability sport.  Disability Sport Wales is now regarded as a world-leading example of how to engage and enthuse disabled people in the community, as well as developing talent to the podiums of the Paralympics.

Sat in classrooms this week are our sports stars of the future. Some of them will have obvious, natural talent, others may need help and coaching in order to realise their potential. How exciting and fulfilling a prospect is it that we are all encouraging the next Sam Warburton, the next Elinor Barker or the next Jazz Carlin?  International success is wonderful and crucial but, once again, this is about every child reaching his or her personal podium.

Ultimately of course, the process of enacting change will be a political choice and we look to our leaders in the Welsh Government to implement the findings of Tanni’s pioneering report and to act on the voices of the young people we have heard in our survey.

Surely now there is consensus amongst experts and practitioners that high quality PE is the fundamental foundation stone for a healthier, fitter, active and physically literate population.

To those sceptical about Tanni’s recommendation, I would say: if you know of any better ideas, I for one would like to hear them.

And let me say:

·         This NOT about putting one more subject into an already crowded core curriculum; it does NOT open a Pandora’s Box. This is about enhancing the profile, quality and status of PE;

·         This is a fundamental principle about holistic development of health and intellectual well-being; we live in an era where young people face a future being less fit/more ill/shorter lives than their own parents. Can we really do nothing?

·         This not only an educational and academic issue, this is a fundamental children’s rights issue.

Physical literacy is of significant, wider benefit to children and in their adult life. It supports the way other subjects are taught and delivered. It is also critical in developing key life skills that are vital in the work place, and when young people are involved in delivering opportunities themselves, relevant and valuable work experience by 18% if graduates had played sport regularly at university.

It has been a real privilege to give this lecture this evening. As I look out at this room filled with committed professionals, I know that each and every one of you here are personally and professionally committed to the future our children, the future of Wales. 

65 years ago (the NHS is at last a pensioner!), a Welshman, Aneurin Bevan, had the vision, passion and commitment to improve the health of every citizen in our nation.  His vision transformed our society, providing the life opportunities and aspirations which drove individual development and progress. 

A seismic change for which we are all profoundly in his debt. 

But let’s keep that terrifying truth that our children face a life of poorer health and lower life expectancy than their parents.  Yet, within our grasp, at no additional cost and with minimal inconvenience, we in Wales can build upon that tradition of Nye Bevan. 

We cannot afford to fail our children.  In preparing them for a working adult life which becomes annually more sedentary, we need to prepare them academically and we need to prepare them physically.  Can anyone here say we have a choice?

It is not up to sport alone to champion its magnificent and diverse benefits.  In closing, I’d like to return to the points about duty and responsibility that I made at the beginning of my talk.

I am very clear that it is my duty to champion this vision at governmental level and I will leave no stone unturned in trying to realize that dream. However, the truth is that we all have duties to achieve these lofty ambitions.

You are the practitioners, it is your profession: and you have the power to influence what happens in your schools, colleges and universities.

I also said at the start: ‘who wants to be normal’?

I’ll make a plea: let’s not do the ‘normal’ things and follow practices that simply haven’t worked. We need to build on some wonderful practice in PE and sport and spread that to every school and every community in Wales.

Together, in the sporting spirit of Team Wales, we can act to change the lives of our young people and, in so doing, the future of our small nation.

Remember, sport is a cost-effective and highly potent policy intervention that can transform lives. Its value and leverage is a ridiculously well-kept secret, and I feel that it is time to let this powerful genie out of the bottle.